( خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنَّ فى ذلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنين ) [ 1 ] « خداوند آسمانها و زمين را به حقّ آفريد ( نه از روى تصادف و عبث و بدون هدف و غايت ، و نه از روى تخيّلات و اوهام و اعتبارات چون مصنوعات عامّهء مردم ) به درستى كه در اين مطلب نشانه‌اى از حقيقت توحيد در جميع مراتب ذات و اسم و فعل براى مؤمنين مىباشد . » ظهور و بروز حقيقت وجود در اسماء كلّيه و از آنها در جزئيّات و مصاديق خارجى ، موجب اتّصاف آنها به همين وصف مىگردد ، و مقتضاى قانون علّيّت تجلّى علّت در ماهيّت معلول و نتيجتاً اتّصاف معلول به اوصاف علّت در مرتبهء مادون و بنحو ضعيف‌تر و خفيف‌تر است . و از آنجا كه خداى متعال ذات خود را به حقّيت متّصف نموده است ، چنانچه در آيات بسيارى به عبارات مختلف مانند : ( ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْباطِلُ ) [ 2 ] تصريح فرموده است ، وجودات متدلّيه و مرتبطهء به ذات خود را نيز به حقّيت و واقعيّت متّصف كرده است ؛ و اين واقعيّت و حقيقت چيزى نيست جز واقعيّت و حقيقت خود او به عنوان حقيقت واحدهء مشكّكه ، نه مستقلّه در عرض و طراز حقيقت حضرت حقّ . بنابراين حقيقت و ارزش هر پديده چه در وجود و چه در

--> [ 1 ] - سوره العنكبوت ( 29 ) آيه 44 . [ 2 ] - سوره الحجّ ( 22 ) صدر آيه 62 .